Styl PRL w aranżacji wnętrz to nostalgiczny powrót do czasów powojennej Polski, który do współczesnych mieszkań wprowadza elementy stylu vintage, tworząc z nich swego rodzaju kapsuły czasu. Osoby pamiętające tamtą dekadę, peerelowskie wnętrza traktują z dużą rezerwą, kojarząc je z wątpliwej jakości przedmiotami, stylistycznym misz-maszem i zagraconymi pokojami, gdzie prym wiodła ciężka meblocianka w towarzystwie wysiedzianych foteli, na tle tureckiego dywanu. W dzisiejszych wnętrzach niewiele pozostało z tych niespójnych aranżacji, a klimat retro i wzornictwo vintage powróciły jak bumerang, odradzając się w ulepszonej wersji. Styl PRL w unowocześnionej formie wychodzi naprzeciw potrzebom współczesności, łącząc innowację z ponadczasową klasyką, dostosowaną do dzisiejszych czasów. W tym artykule zabierzemy Cię w sentymentalną podróż po ikonicznym, polskim designie, który na przestrzeni lat stał się kultowy nie tylko dla kolekcjonerów, ale także dla codziennych użytkowników.
Styl PRL czyli powrót do przeszłości
Czasy PRL to w historii Polski raczej nieciekawy okres, który pozostawił trwały ślad w pamięci ówczesnego pokolenia X. Przepełnona kiczem i tandetom rzeczywistość, wywołuje tyle samo negatywnych uczuć, jak i nostalgicznych wspomnień z czasów młodości i dzieciństwa, do której dzisiejsi 50-latkowie wracają z sentymentem. Toporne meblościanki, sztuczne linoleum na podłodze, kolorowe dywany w tureckim stylu oraz ciasne pokoje zagracone bibelotami, niepasującymi do siebie meblami i ciężką boazerią. Wizja ta kreuje obraz wnętrza o wątpliwym guście, jednak ograniczona dostępność mebli i dodatków w trudnych czasach PRL, bardzo często nie pozwalała na wyższy standard, zmuszając do urządzania mieszkań w taki, a nie inny sposób.
Wnętrze mieszkana w Warszawie. Widoczny regał z radiem "Atut 2" i telewizorem "Alga", kącik wypoczynkowy (wersalka, fotel, stolik) i jadalny (stół oraz krzesła).
Ludzie kupowali meble, które akurat były dostępne przez co mieszkania w latach 60, 70 i 80 były chaotyczne i pełne różnorodnych, niepasujących do siebie wzorów i materiałów. Dodatkowo, niewielki metraż mieszkań w tzw. blokach z wielkiej płyty, mocno ograniczał możliwości aranżacyjne, przez co dostępna przestrzeń była zagracona i niespójna. Na ścianach królowały wzorzyste tapety, w oknach nie mogło zabraknąć ażurowych firanek i ciężkich zasłon, a podłogi zdobiły ogromne, tureckie dywny, najczęściej w odcieniach czerwieni.
Wnętrze pokoju. Widoczne fotele typu 300-138 przy stole i telewizor "Lazuryt"
Mimo to, dzisiejsze pokolenie millenialsów odnajduje w PRL-owskiej popkulturze ponadczasową wartość estetyczną, wykorzystując z tamtego okresu to, co najlepsze. Jest to przede wszystkim niezastąpiony klimat minionych czasów, ale także meble o ikonicznym wzornictwie w stylu retro czy vintage, które świetnie adaptują się w nowoczesnych wnętrzach. Dzisiaj, styl PRL występuje w unowocześnionej formie i wychodzi naprzeciw potrzebom współczesności, łącząc innowację z ponadczasową klasyką, dostosowaną do naszych czasów.
PRL w aranżacji wnętrz
Wnętrza PRL, mimo że były często ograniczone przez ekonomiczne i produkcyjne realia tamtych czasów, potrafiły wykorzystać dostępne materiały tak, by stworzyć funkcjonalne przestrzenie. Pomimo upływu lat, wciąż stanowią one w wielu przypadkach trwałe i estetyczne elementy wyposażenia, które zdobią wnętrza i przypominają o minionych czasach, będąc inspiracją dla wielu projektantów ceniących sobie prostotę i funkcjonalność.
Materiały
Drewno było jednym z najczęściej wykorzystywanych materiałów we wnętrzach z okresu PRL, pełniąc kluczową rolę nie tylko ze względów estetycznych, ale również praktycznych. Jego wszechstronność umożliwiała zastosowanie na różne sposoby: na podłogach jako parkiety układane w różnorodne wzory geometryczne, takie jak jodełka, kwadraty, czy inne figury, na ścianach w postaci boazerii oraz jako główny materiał w produkcji i wykończeniu mebli.
Wnętrze mieszkania na Żoliborzu. Widoczny tapczan i ażurowy regał, drewniany parkiet ułożony w jodełkę. Na regale stoi stołowa lampa naftowa i magnetofon szpulowy "Tonette". Wnętrze zaprojektowane przez inżyniera Henryka Olszewskiego.
Drewniane boazerie większości kojarzą się z klaustrofobicznym przedpokojem, w którym ciemne deski od podłogi do sufitu pomniejszały i przytłaczały przestrzeń.
Źródło: ladnydom.pl, fot. Gutek Zegier
Dzisiaj, umiejętne zastosowanie boazerii w przestronniejszych wnętrzach, może okazać się strzałem w dziesiątkę. Panele wykonane z naturalnego drewna np. w ciepłym odcieniu orzecha lub machoniu, stworzą wykończenie, które rezonuje ciepłem i ponadczasową elegancją.
Innym popularnym materiałem było linoleum, które do dzisiaj wywołuje u nas mieszane emocje. Utożsamiane jest raczej z kiczem i pomimo swojej wysokiej ergonomii, nadal pozostaje niedocenionym materiałem okładzinowym. Linoleum, dostępne w różnych wzorach i kolorach, za czasów PRLu było praktycznym rozwiązaniem zarówno w kuchniach, jak i innych pomieszczeniach użytkowych. Dzisiaj wybierane niechętnie, jednak w rzeczywistości może świetnie wpłynąć na ostateczny wygląd wnętrza, zapewniając łatwość w utrzymaniu, trwałość, właściwości antypoślizgowe i jednocześnie doskonale tłumić kroki.
Lastryko również cieszyło się popularnością, zwłaszcza jako materiał na podłogi w miejscach publicznych i w budynkach użyteczności publicznej, ale także w mieszkaniach. Było to spowodowane jego odpornością na ścieranie i łatwością w konserwacji, co czyniło go idealnym wyborem dla intensywnie eksploatowanych przestrzeni. Trend ten powrócił do współczesnych mieszkań ze zdwojoną siłą, stając się powszechnym materiałem wykończenia łazienek, kuchennych blatów czy podłóg.
Meble w stylu PRL
Meble i wyposażenie wnętrz były projektowane z myślą o praktyczności i maksymalnym wykorzystaniu przestrzeni, co było odpowiedzią na ograniczone zasoby i warunki mieszkaniowe. Dominowały proste, geometryczne formy, często modułowe, które można było łatwo adaptować do różnych potrzeb i niewielkich przestrzeni mieszkalnych. Posiadały niewielką ilością ozdobników i zazwyczaj osadzone były na wysokich nóżkach, które dodawały całości lekkości. Meble wykonywane były głównie z drewna, jednak ze względu na ograniczenia materialne i technologiczne, często zastępowano je tańszymi materiałami, takimi jak sklejka, laminat, czy tworzywa sztuczne. Popularność zyskały również meble z płyty wiórowej. Wiele mebli pokrywanych było fornirem imitującym droższe gatunki drewna, a także plastikiem, co miało na celu obniżenie kosztów produkcji przy zachowaniu estetycznego wyglądu. Braki materiałowe i ekonomiczne skłaniały projektantów do kreatywności i innowacji, co czasem prowadziło do ciekawych, nowatorskich rozwiązań w zakresie multifunkcjonalnych mebli czy systemów modułowych - takich jak słynna meblościanka czy półkotapczan (jednak w nowoczesnych wnętrzach - tych rozwiązań raczej nie polecamy).
Meblościanka
Meblościanki to chyba najbardziej ikoniczny element meblowy tamtej epoki. Pełniły one funkcję centrum życia domowego, oferując przestrzeń do przechowywania, miejsce na telewizor i wystawne ekspozycje dekoracji oraz książek. Były symbolem nowoczesności i aspiracji do lepszego standardu życia.
Dom Meblowy „Emilia” Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Meblami przy ul. Emilii Plater 51 w Warszawie
Kultowe fotele
Fotele z czasów PRL stały się kultowymi elementami polskiego designu, łącząc funkcjonalność z charakterystyczną estetyką tamtej epoki. Te wyjątkowe meble nie tylko służyły codziennemu odpoczynkowi, ale również odzwierciedlały ówczesne trendy w projektowaniu oraz ducha czasów, w których powstały. Wśród nich znajdujemy zarówno modele o prostym, minimalistycznym kształcie, jak i te bardziej awangardowe. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych foteli jest model 366, zaprojektowany przez Józefa Chierowskiego oraz fotel Fox Henryka Lisa.
Fotele 366 Chierowskiego. Źródło: montowniamebli.pl
Oba fotele wyróżniają się swoją minimalistyczną formą i lekkością, idealną do mniejszych przestrzeni mieszkalnych typowych dla tamtego okresu. Dzięki swojemu prostemu, ale eleganckiemu designowi, model 366 oraz Fox cieszą się popularnością i są ponownie produkowany, przyciągając miłośników vintage i nowoczesnego designu. Obecnie wielu projektantów inspiruje się kultową formą tych foteli, tworząc meble w unowocześnionym stylu.
PRLowskie komody typu jamnik
Komody „jamniki”, popularne w czasach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (PRL), to jedne z najbardziej charakterystycznych i rozpoznawalnych elementów meblowych tego okresu. Nazwa „jamnik” odnosi się do charakterystycznie wydłużonego kształtu komody, który przypomina sylwetkę tego właśnie psa. Te niskie, ale długie komody zazwyczaj posiadały kilka szuflad i otwarte półki, co sprawiało, że były niezwykle praktyczne i oferowały dużo przestrzeni do przechowywania.
Komody jamniki były najczęściej wykonane z drewna lub płyt drewnopochodnych, takich jak sklejka czy płyta wiórowa, co było typowe dla mebli produkowanych w tamtych czasach. Często były one również pokryte fornirem w imitacji popularnych gatunków drewna, co nadawało im elegancki wygląd przy relatywnie niskich kosztach produkcji. Uchwyty i detale były zazwyczaj wykonane z metalu, dodając surowy, industrialny akcent.
Współcześnie komody jamniki przeżywają renesans dzięki rosnącej popularności stylu vintage i mid-century modern. Są chętnie odnawiane i reintegrowane do nowoczesnych wnętrz, gdzie ich klasyczny design harmonijnie łączy się z nowoczesnymi elementami.
Dekoracje i dodatki PRL - symboliczna wartość bibelotów
Choć mieszkania PRL urządzane były przede wszystkim z myślą o funkcjonalności, ich niewielkie wnętrza wypełnione były po brzegi różnorodnymi bibelotami i dodatkami. W tamtych czasach pełniły one ważną rolę estetyczną, ale również emocjonaną i społeczną. Figurki, wazony, ramki ze zdjęciami, pamiątki - były nie tyle ozdobami, co osobistymi sentymantami i tęsknotami ich właścicieli, wyrażeniem ich gustu i zainteresowań. W czasach, kiedy możliwości wyrażania siebie były ograniczone przez dostępność towarów i kontrolę państwa, tego typu przedmioty w mieszkaniu dawały wyraz indywidualności. Często miały też znaczenie symboliczne, będąc pamiątkami z ważnych życiowych wydarzeń, takich jak śluby, chrzciny, czy rocznice.
W przeciwieństwie do zewnętrznych przestrzeni, które często były szare i monotonne, wnętrza mieszkań starały się być przytulne i kolorowe. Bibeloty i dodatki miały za zadanie ożywić te przestrzenie, wprowadzając elementy koloru, blasku i różnorodności. Porcelanowe figurki, kolorowe plakaty, czy ręcznie malowane ceramiki były popularne nie tylko jako elementy dekoracyjne, ale także jako prezenty i pamiątki.
Dywany, wzorzyste tapety
Wnętrza z czasów PRL charakteryzowały się zamiłowaniem do bogatych wzorów i tekstur, szczególnie w dodatkach. Zasłony, haftowane obrusy czy poszewki z tamtych lat zdobione były intensywnymi kolorami i geometrycznymi wzorami, a ich głównym zadaniem było wypełnienie i "upiększenie" surowej przestrzeni. Współcześnie, użyte z umiarem, mogą dodać wnętrzu ciepła i koloru.
Widoczny stół z haftowanym obrusem, fotele w stylu 366, telewizor Beryl 102, wzorzysty dywan i zasłony.
Czasy PRL to zdecydowanie kolorowe, odklejające się od ściany tapety zalatujące tandetą, z rożnorodnymi wzorami geometrycznymi, pasami czy motywami florystycznymi. Zazwyczaj występowały w pastelowych odcieniach lub bardziej intensywnych żółciach czy pomarańczach.
Źródło: lovekrakow.pl, fot: Jacek Smoter
Na podłogach mieszkań z okresu PRL często królowały wykładziny lub kolorowe dywany z charakterystycznymi, często tureckimi wzorami. Wykładzina, dostępna w ograniczonej palecie barw takich jak granat, brąz czy ciemna zieleń, była popularnym wyborem ze względu na swoje właściwości izolacyjne i relatywną łatwość w utrzymaniu. Natomiast dywany, zwłaszcza te z intensywnym czerwonym kolorem i bogatymi, wzorzystymi motywami, stanowią do dzisiaj przedmiot zainteresowania miłośników stylu vintage.
Dywany, pełniły rolę nie tylko praktyczną, ale również estetyczną. Czerwień, będąca dominującym kolorem tych dywanów, dodawała wnętrzom ciepła i głębi. Wzory, często skomplikowane i wielobarwne, przyciągały wzrok i stały się centralnym punktem dekoracyjnym wielu salonów. Do dzisiaj te dywany są cenione za swoją trwałość i niepowtarzalny styl, doskonale komponując się zarówno w tradycyjnych, jak i nowocześnie zaaranżowanych przestrzeniach.
Ceramika z Bolesławca, Ćmielowa i Włocławka
Polska ceramika z okresu PRL stanowi ważny rozdział w historii polskiego designu. Pomimo trudności ekonomicznych i ograniczeń materiałowych, które charakteryzowały ten czas, polska ceramika zdołała osiągnąć poziom artystyczny i techniczny, który do dziś budzi podziw kolekcjonerów i miłośników ceramiki na całym świecie. Produkcja ceramiki w PRL-u była ściśle związana z przemysłem i rzemiosłem. Zakłady ceramiczne, takie jak Ćmielów, Bolesławiec, Wałbrzych, czy Chodzież, były ważnymi ośrodkami produkcyjnymi, gdzie tworzono zarówno przedmioty codziennego użytku, jak i bardziej ekskluzywne wyroby artystyczne.
W okresie tym szczególny nacisk położono na innowacyjność form i wzorów, co miało na celu nie tylko zaspokojenie krajowych potrzeb, ale również przyciągnięcie uwagi na rynkach zagranicznych. Charakterystycznymi cechami ceramiki z czasów PRL były odważne, często abstrakcyjne wzory, które były odzwierciedleniem ówczesnych trendów w sztuce i designie. Wzory te często bazowały na kontrastujących kolorach i geometrycznych formach, co czyniło je bardzo nowoczesnymi na tle produkcji z innych krajów bloku wschodniego. Ceramika Bolesławiec, znana ze swojej charakterystycznej techniki stemplowania podszkliwnego, kontynuowała tradycję, jednocześnie wprowadzając nowe, bardziej współczesne wzory.
Źródło: muzeum.boleslawiec.pl
Ceramika z czasów PRL-u odgrywa ważną rolę w polskim dziedzictwie kulturowym. Przedmioty te nie tylko odzwierciedlają artystyczną wizję swoich twórców, ale również mówią wiele o warunkach życia, aspiracjach i zmieniających się gustach społeczeństwa w tamtym okresie. Dzięki swojej unikalności, polska ceramika z PRL-u jest dzisiaj chętnie kolekcjonowana, a także stanowi ważny element wystaw muzealnych i galerii sztuki, prezentując bogactwo i różnorodność polskiego designu.
Paprotki
Pisząc o wystroju mieszkań z czasów PRL nie sposób ne wspomnieć o słynnych paprotkach, które były wszech obecne. Te popularne rośliny zdobiły wnętrza praktycznie każdego mieszkanie, dumnie eksponowane w metalowych stojakach i ozdobnych kwietnikach. W tamtych latach paprotki stanowiły pewnego rodzaju egzotyczny akcent, wprowadzając element zieleni i odrobinę tajemniczości, przywołując skojarzenia z odległymi, tropikalnymi krajami.
Wnętrze mieszkania na Mokotowie w Warszawie
Podsumowując, choć mieszkania z epoki PRL były skonstruowane z myślą o funkcjonalności, to właśnie bibeloty i dodatki wnosiły do nich życie, kolor i osobisty charakter, świadcząc o pragnieniu ozdabiania i personalizacji własnego otoczenia, nawet w ograniczonych warunkach. Dekoracje były często skromne, lecz z czasem, w miarę wzrostu dostępności różnych produktów, polskie domy zaczęły być bogatsze w różnorodne ozdoby. Dzisiaj, bibeloty z czasów PRL są często przedmiotem zainteresowania kolekcjonerów i historyków. Stanowią one nie tylko element dekoracyjny, ale są także cennym źródłem wiedzy o minionych dekadach.
